DE PATRONEN VAN CHRONICITEIT
Steeds terugkerend gedrag
Soms lijkt het alsof een sessie weinig effect heeft, terwijl er onbewust patronen meespelen die het verwerkingsproces vertragen of blokkeren: je kunt bijvoorbeeld zonder het te merken blijven twijfelen aan je eigen ervaring, steeds bevestiging zoeken dat het probleem er nog is, vast blijven hangen in “wat-als” gedachten, de oorzaak buiten jezelf plaatsen, of overweldigd raken door lichamelijke of emotionele reacties waardoor de aandacht van de herinnering wegschiet.
Deze patronen zijn vaak ooit ontstaan als bescherming en houden zichzelf in stand, waardoor het brein moeilijk nieuwe verbindingen kan maken tijdens de sessie; het kan dan voelen alsof er niets verandert, terwijl je systeem juist hard werkt of zich afsluit. Wanneer deze patronen worden herkend en doorbroken, kan IEMT meestal weer dieper en effectiever werken en wordt verandering beter voelbaar.
Steeds terugkerend gedrag begrijpen en blijvend loslaten met IEMT
Gedragingen die steeds weer terugkomen, hebben meestal niets te maken met wilskracht of discipline. Ze ontstaan vooral doordat ons brein automatische verbindingen maakt. Vaak liggen deze gewoontes diep verankerd door eerdere emoties of sterke ervaringen uit het verleden, die nog steeds invloed hebben op hoe we ons nu gedragen.
Matt Kendall, een ervaren IEMT-trainer, legt in zijn lezingen uit dat het niet de oogbewegingen zijn die IEMT zo krachtig maken, maar juist de focus op patronen van chroniciteit — dat wil zeggen: gedrag dat mensen langdurig ‘gevangen’ houdt. Zelfs na therapieën of coaching blijft het probleem bestaan, omdat het onderliggende patroon onopgemerkt blijft. Kendall noemt als voorbeeld mensen die tientallen diëten proberen, maar hun eetgedrag niet blijvend veranderen.
Waarom steeds terugkerend gedrag zich blijft herhalen...
IEMT onderscheidt belangrijke patronen van chroniciteit. Dit is een ander woord voor steeds terugkerend gedrag. Deze patronen veroorzaken vaak frustratie, omdat cliënten ondanks vooruitgang toch blijven terugvallen. Lees verder…
Het drie-fasen afreageerpatroon
De ‘wat als’ vragen – angst in de vorm van redeneringen
De twijfelachtige houding – het ‘misschien mens’ patroon
Constant bewijs zoeken dat het probleem nog bestaat
Leven aan de ‘effect-zijde’ in plaats van de ‘oorzaak-zijde
Of…of denken; zwart-wit denken.
Reactiviteit en passiviteit: kom je in actie of bevries je?
Vijf patronen die steeds terugkerend gedrag in stand houden
Het drie-fasen afreageerpatroon
Bij dit patroon escaleren emoties geleidelijk. In de eerste fase uit iemand een subtiele dreiging, bijvoorbeeld: “Ik voel me niet zo lekker”. In fase twee wordt dit krachtiger, vaak met stemverheffing: “Ik had toch gezegd dat ik me niet goed voelde!”. De derde fase is de uitbarsting: “Jij moet je gedrag veranderen!”
Matt Kendall beschrijft een voorbeeld van een vrouw die in een werkruimte luid belt, en collega’s die zich hieraan storen. Uiteindelijk escaleert de situatie. IEMT helpt om de emotionele lading van deze overreactie te ontladen, door terug te gaan naar de oorsprong van dit gevoel.
Dit patroon ontstaat vaak wanneer iemand leert dat emoties de enige manier zijn om gehoord te worden of invloed te krijgen.
Drie fases van afreageren
Je probeert het vervelende gevoel dat je ervaart bij de ander ‘neer te leggen’. Dit patroon wordt herhaald omdat het spanning tijdelijk ontlaadt en soms invloed of aandacht oplevert. Waardoor het brein leert dat emotionele escalatie iets “oplevert”.
Als je geen last (meer) hebt van dit patroon:
Als je niet steeds meer spanning hoeft af te reageren door op oude patronen terug te vallen, krijg je meer emotionele rust en voel je dat je je leven beter in eigen hand hebt. Relaties worden kalmer en gelijkwaardiger, je praat makkelijker met anderen en je energie gaat naar oplossingen in plaats van naar ruzies of conflicten.
Herken jij jezelf hierin en wil je dit bij jezelf onderzoeken? Lees dan verder:
Wat voor soort gedrag dit is
Hierbij haal je spanning af van emoties die je voelt door klagen, boosheid uiten of emoties herhalen, maar zonder dat er echt verwerking plaatsvindt. Het kan tijdelijk opluchten, maar houdt het probleem vaak in stand.
Hoe je dit kunt herkennen
Je vertelt hetzelfde verhaal steeds opnieuw, wordt emotioneel, voelt kort opluchting en daarna komt het gevoel weer terug.
Ontdek-oefening
Let op of je na het “luchten” van je emoties of je werkelijk rustiger bent na 10 minuten, of dat je opnieuw onrust voelt.
Eerste stap eruit
Stel jezelf na het uiten van emoties één rustige vraag: “Wat heb ik nú nodig?” (bijv. water drinken, bewegen, stilte). Breidt dit later uit naar deze vraag stellen voorafgaand aan het uiten van emoties.
De ‘wat als’ vragen – angst in de vorm van redeneringen
Mensen die kampen met angst, stellen vaak ‘wat als’-vragen: “Wat als ik faal?”, “Wat als ik ziek word?” Deze vragen zijn zelden rationeel; ze maskeren een onderliggende identiteitsangst zoals: “Ik ben niet goed genoeg” of “Ik ben niet veilig.”
IEMT onderzoekt niet de inhoud van de vraag, maar het gevoel dat erbij hoort. Door bijvoorbeeld te vragen: “Wat als dat gebeurt, wat dan?” wordt de diepere laag blootgelegd. Vaak komt hieruit een overtuiging zoals: “Dan vinden ze me waardeloos.” Precies daar richt IEMT zich op.
Dit patroon komt vaak voort uit angst en onzekerheid.
De grote wat als? vraag bij angsten
Dit patroon wordt herhaald omdat het brein probeert controle te krijgen over onzekerheid door rampscenario’s vooraf door te denken, wat kortstondig een gevoel van voorbereiding geeft.
Als je geen last (meer) hebt van dit patroon:
Als je minder blijft hangen in doemgedachten, komt er ruimte en rust in je hoofd. Je durft nieuwe dingen aan te pakken, vertrouwt meer op jezelf in lastige situaties, en voelt een gevoel van vrijheid in plaats van beperkingen.
Herken jij jezelf hierin en wil je dit bij jezelf onderzoeken? Lees dan verder:
Wat voor soort gedrag dit is
Je brein maakt rampscenario’s over de toekomst.
Hoe je dit herkent
Gedachten beginnen met: “Wat als het misgaat?” “Wat als ik het niet aankan?”
Ontdek-oefening
Schrijf één “wat als”-gedachte op en zet ernaast: “Is dit een feit of een voorspelling?”
Eerste stap eruit
Vervang het door een helpende tegenvraag:
“Wat als het meevalt?” of “Wat kan ik doen áls het gebeurt?”
De twijfelachtige houding – het ‘misschien mens’ patroon
Een persoon met dit patroon vermijdt duidelijke uitspraken: “Het is een vijf… of een zes.” Deze vaagheid beschermt tegen het werkelijk voelen van de ervaring. Het lijkt alsof iemand geen keuze wil maken, uit angst het ‘verkeerde’ gevoel te kiezen. Je stapt niet echt de ervaring is. Daarmee wordt het lastiger en soms zelfs niet mogelijk om met IEMT de emoties te verwerken en los te laten.
Dit ontstaat vaak bij mensen die hebben geleerd hun eigen ervaring niet te vertrouwen.
De twijfelaar
Twijfel wordt herhaald omdat het de illusie van controle en veiligheid geeft en voorkomt dat iemand zich volledig hoeft te committeren aan een ervaring of verandering.
Als je geen last (meer) hebt van dit patroon:
Het helpt je keuzes te maken zonder alles eindeloos te overdenken, je voelt meer zekerheid in wat je ziet en doet, en je krijgt de ruimte om vooruit te gaan in plaats van stil te blijven staan.
Herken jij jezelf hierin en wil je dit bij jezelf onderzoeken? Lees dan verder:
Wat voor soort gedrag dit is
Dit is een patroon waarbij je voortdurend blijft twijfelen: aan jezelf, aan je gevoel, aan de sessie of aan of er wel echt iets verandert. Twijfel kan voelen als voorzichtigheid, maar houdt je ook vast in stilstand.
Hoe je dit in jezelf kunt herkennen
Je merkt dat je vaak denkt: “Is dit wel goed?” “Voel ik wel wat ik hoor te voelen?” “Werkt dit wel?” Je blijft checken, vergelijken of analyseren, zelfs als er al verbetering is.
Eenvoudige oefening om te ontdekken wanneer dit gebeurt
Tel één dag lang hoe vaak je jezelf betrapt op twijfelgedachten. Zet bijvoorbeeld een streepje op je telefoon of een papiertje. Alleen observeren, niets veranderen.
Eerste stap om er minder in te stappen
Spreek met jezelf af: “Twijfel mag er zijn, maar ik hoef er nu niets mee te doen.” Leg je aandacht daarna bewust op wat wél neutraal of oké voelt in je lichaam of omgeving.
Constant bewijs zoeken dat het probleem nog bestaat
Zelfs bij duidelijke verbetering blijft de aandacht bij wat er nog niet goed is. Een cliënt kan zeggen: “Het voelt nog steeds hetzelfde”, ook al is de intensiteit gedaald van een 9 naar een 6.
De behandelaar helpt cliënten bewust te worden van deze verandering door objectief te reflecteren: “Is een score van 6 hetzelfde als een 9? Wat is er dan anders?” Door de cliënt te laten erkennen dat er iets veranderd is, wordt verandering geïntegreerd.
Dit patroon ontwikkelt zich vaak na langdurige stress.
Testen of het probleem nog bestaat (focus op die 1%)
Dit wordt herhaald omdat het systeem gewend is geraakt aan dreigingsdetectie en zich veilig voelt door voortdurend te scannen op wat nog niet goed is.
Als je geen last (meer) hebt van dit patroon:
Als je aandacht niet steeds blijft hangen op wat nog niet perfect is, merk je sneller wat goed gaat en groeit je gevoel van voldoening. Je voelt meer dankbaarheid en motivatie, en ontwikkelt veerkracht in plaats van steeds ontevreden te zijn.
Herken jij jezelf hierin en wil je dit bij jezelf onderzoeken? Lees dan verder:
Wat voor soort gedrag dit is
Je zoekt onbewust naar bewijs dat het probleem er nog is — zelfs als 99% beter voelt.
Hoe je dit herkent
Je denkt bijvoorbeeld: “Ja, het gaat beter… maar er is nog dat ene stukje.” Je aandacht zoomt automatisch in op wat niet perfect is.
Ontdek-oefening
Vraag jezelf een paar keer per dag: “Waar richt mijn aandacht zich nu op — verbetering of probleem?”
Eerste stap eruit
Noem bewust drie dingen die wél beter, neutraal of draaglijk zijn op dat moment. Benoem dagelijks wat er fijn was aan die dag en wat er goed ging.
Leven aan de ‘effect-zijde’ in plaats van de ‘oorzaak-zijde’
Mensen met dit patroon ervaren zichzelf als slachtoffer van externe factoren. Ze zeggen dingen als: “De overheid houdt me tegen” of “Mijn partner doet altijd moeilijk”. Ze zoeken sympathie in plaats van verandering.
IEMT werkt niet met verhalen of verklaringen, maar met gevoelstoestanden. De cliënt wordt uitgenodigd zich af te vragen: “Wat is hierin het ergste voor mij?”, waarna IEMT wordt toegepast op dat gevoel.
Hierbij voelt het alsof emoties “gebeuren” door anderen of door omstandigheden. Dit kan een beschermingsmechanisme zijn om niet bij diepere gevoelens of kwetsbaarheid uit te komen.
Aan de effectzijde staan (de ander moet veranderen)
Dit wordt herhaald omdat het bescherming biedt tegen schuld, schaamte of identiteitsgevoelens en voorkomt dat iemand zelf verantwoordelijkheid hoeft te nemen voor verandering.
Als je geen last (meer) hebt van dit patroon:
Als je meer zelf de regie neemt over de oorzaken van wat er in je leven gebeurt, groeit je gevoel van invloed en kracht. Je ontdekt dat je keuzes kunt maken, grenzen kunt stellen en stappen kunt zetten, waardoor je slachtofferschap plaatsmaakt voor autonomie en zelfsturing.
Herken jij jezelf hierin en wil je dit bij jezelf onderzoeken? Lees dan verder:
Wat voor soort gedrag dit is
De focus ligt op wat anderen doen of hebben gedaan, waardoor je eigen invloed klein voelt.
Hoe je dit herkent
Gedachten als: “Als hij/zij anders deed, dan zou ik me beter voelen.”
Ontdek-oefening
Vraag jezelf: “Wat ligt vandaag wél binnen mijn invloed?” “Wat kan ik hierin voor mezelf betekenen?“
Eerste stap eruit
Kies één kleine actie die alleen van jou afhangt (bijv. grens aangeven, pauze nemen, iemand bellen).
Of … of denken
Mensen met dit patroon zien situaties in uitersten: iets is helemaal goed of helemaal fout, succes of mislukking, sterk of zwak. Uitspraken kunnen zijn: “Als het niet perfect gaat, heeft het geen zin” of “Het is volledig verpest”. Tussenstappen, nuance en geleidelijke vooruitgang blijven daardoor buiten beeld, wat het gevoel van vastzitten kan versterken.
IEMT werkt niet met overtuigingen of redeneringen, maar met de onderliggende gevoelstoestand. De cliënt wordt uitgenodigd zich af te vragen: “Wat is hierin het ergste voor mij?”, waarna IEMT wordt toegepast op dat gevoel.
Dit ontstaat vaak wanneer het zenuwstelsel gewend is aan spanning of dreiging.
Of/of denken
Zwart-wit denken wordt herhaald omdat het complexiteit vereenvoudigt en snelle duidelijkheid geeft, waardoor onzekerheid tijdelijk vermindert.
Als je geen last (meer) hebt van dit patroon:
Als je loskomt van zwart-wit denken, ontstaat er meer nuance en flexibiliteit. Je kunt meerdere perspectieven tegelijk zien, voelt minder druk om alles perfect te doen, en ervaart meer mildheid, creativiteit en oplossingsgerichtheid in lastige situaties.
Herken jij jezelf hierin en wil je dit bij jezelf onderzoeken? Lees dan verder:
Wat voor soort gedrag dit is
Veel wordt zwart-wit beoordeeld: goed of fout, succes of mislukking, sterk of zwak.
Hoe je dit herkent
Woorden als altijd, nooit, alles, niets, volledig duiken vaak op in je gedachten.
Ontdek-oefening
Vraag jezelf: “Bestaat er een midden tussen deze twee uitersten?”
Eerste stap eruit
Formuleer een “tussen-zin”:
“Het is niet perfect, maar ook niet hopeloos.”
Reactiviteit en passiviteit
Soms reageer je óf heel heftig (boos, bang, impulsief) óf je trekt je juist terug en doet niks. Beide reacties maken dat je het gevoel hebt dat dingen je overkomen en dat problemen blijven bestaan.
Dit patroon hangt samen met gevoelens van hulpeloosheid, hopeloosheid of waardeloosheid.
Blijvende verandering komt alleen als je actief meewerkt: je ziet dat iets anders kan, je kiest ervoor en werkt er stap voor stap aan. Reactief gedrag, zoals pas iets veranderen als het te laat is, houdt je oude patronen in stand.
Veranderingen die voortkomen uit reactiviteit zijn vaak van tijdelijke aard.
Ze ontstaan meestal pas wanneer een situatie al uit de hand is gelopen: je bent te zwaar geworden, hebt schulden opgebouwd of een verslaving ontwikkeld. Daardoor kunnen er gezondheidsproblemen ontstaan, kun je je huis kwijtraken of je baan verliezen. Pas op dat moment voel je de noodzaak om iets te veranderen – en dat is precies wat reactief gedrag is.
In IEMT kijken we niet naar het gedrag zelf, maar naar het gevoel dat het gedrag aanstuurt. Door te onderzoeken “Wat is hierin het ergste voor mij?” en dit gevoel met IEMT te verwerken, krijg je meer regie en kunnen veranderingen echt beklijven.
Een handige gedachte om je te ondersteunen:
- Ik verdien het!
- Ik kan het!
- Het is mogelijk!
Reactiviteit en passiviteit
Dit patroon wordt herhaald omdat automatische stressreacties energie besparen en het zenuwstelsel kiezen voor directe ontlading (reactie) of bescherming door terugtrekking (passiviteit).
Als je geen last (meer) hebt van dit patroon:
Als je niet meer automatisch reageert of bevriest, ontwikkel je rust en de vrijheid om bewust te kiezen. Je kunt eerst voelen en daarna handelen, waardoor je beter communiceert, sterkere beslissingen neemt en blijvende veranderingen in je leven bereikt.
Herken jij jezelf hierin en wil je dit bij jezelf onderzoeken? Lees dan verder:
Wat voor soort gedrag dit is
Of je reageert direct vanuit emotie (reactief), of je bevriest en doet niets (passief). Beide verminderen het gevoel van regie.
Hoe je dit herkent
Je zegt of doet dingen waar je later spijt van hebt, óf je stelt alles uit en voelt je machteloos of vastzitten in dezelfde situatie(s).
Ontdekoefening
Let op je lichaamssignalen: spanning, hartslag, leeg hoofd of verstijven zijn vaak vroege signalen.
Eerste stap eruit
Neem een mini-pauze van 10 seconden: adem rustig uit en stel jezelf een aantal vragen:
- Wat is mijn grootste angst als ik de verandering in zet?
- Zie ik de noodzaak van verandering in?
- Wil ik veranderen?
- Geloof ik in de verandering?
- Heb ik de mogelijkheid om te veranderen?
- Kies ik er bewust voor om te veranderen?
- Werk ik bewust aan de verandering?
- Hoe word ik mezelf bewust als het veranderd is?
Steeds terugkerend gedrag transformeren met IEMT
IEMT werkt niet met uitgebreide gesprekken of herbeleving van trauma’s. In plaats daarvan werkt het met de imprint van emoties en overtuigingen. De cliënt hoeft niet alles te benoemen – het gaat erom het gevoel te vinden dat aan het gedrag verbonden is.
Door specifieke oogbewegingen in te zetten terwijl de cliënt focust op de herinnering bij dit gevoel, ontstaat ruimte voor verandering. Het brein leert als het ware een nieuwe route, waarbij de oude reactie niet langer automatisch optreedt.
Praktisch voorbeeld
Een man stelt uit om een kast op te hangen. Hij zegt: “Wat als ik het verkeerd doe? Dan wordt mijn vrouw boos. Dan faal ik.” De onderliggende overtuiging: “Ik ben geen goede echtgenoot.” Door IEMT op dit identiteitsgevoel toe te passen, neemt de lading af. Gevolg: hij hangt de kast op zonder stress.
TEST: Steeds terugkerend gedrag
Je bent welkom om deze korte test te doen om beter te begrijpen welk gedrag jou mogelijk belemmert of vermoeit. Veel patronen ontstaan onbewust en vinden hun oorsprong in eerdere levenservaringen. Ooit waren ze bedoeld om je te beschermen.
Het gaat er dus niet om jezelf iets te verwijten, maar om met mildheid te ontdekken waarom bepaalde reacties of ervaringen steeds terugkeren. Vaak hangen deze patronen samen met vroege emotionele leerervaringen, intense gebeurtenissen, herhaalde gevoelens of ingesleten neurologische reacties van het brein dat veiligheid probeert te creëren.
Door hier meer inzicht in te krijgen, kan duidelijker worden waar voor jou de kern ligt. Dat kan een waardevol vertrekpunt zijn om mee te werken binnen IEMT.
Let op:
Je kunt de vakjes in dit formulier aankruisen en velden invullen. Wil je dat jouw ingevulde gegevens bewaard blijven? Sla het document dan eerst op op je eigen apparaat voordat je het afsluit.
Ontdek IEMT, maak een afspraak.
Bronnen:
Kendall, M. (z.d.). Understanding the Patterns of Chronicity in IEMT
Disclaimer
Integral Eye Movement Therapy (IEMT) is ontwikkeld door Andrew T. Austin en is zijn intellectuele eigendom. Ik ben lid van de IEMT Association en pas IEMT toe binnen mijn praktijk. Deze website is door mij persoonlijk samengesteld en alle inhoud is mijn eigen verantwoordelijkheid. De IEMT Association en Andrew T. Austin zijn niet verantwoordelijk voor de inhoud van deze website.
Voor officiële informatie over IEMT verwijs ik naar de website van de IEMT Association.